Aanleg en instandhouding van weginfrastructuur is, net als de bouwsector in het algemeen, traditioneel een conservatief domein. De sector wordt gekenmerkt door beperkte disruptieve ontwikkelingen, een relatief lage productiviteit en een achterblijvende mate van digitalisering. Toch zijn er in Nederland in de afgelopen decennia enkele duidelijke gamechangers geweest. Denk aan de keuze voor de fundamentele benadering van asfalt of de grootschalige toepassing van de Milieukostenindicator (MKI) in de aanbestedingspraktijk.
Maar ook buiten onze landgrenzen gebeurt er veel. Zo is er in Zweden een opvallend voorbeeld van hoe informatievoorziening rond infrastructuur fundamenteel anders kan worden ingericht. Het Pavement Management System versie 4, beter bekend als PMSv4, laat zien hoe open data en transparantie de sector kunnen veranderen. Dat vraagt visie, lef en leiderschap, maar de impact is groot.
Wat is PMSv4?
PMSv4 is het Pavement Management System waarmee in Zweden informatie over het rijkswegennet als open data beschikbaar worden gesteld. Het systeem presenteert gedetailleerde en langdurig verzamelde gegevens over het wegennet, ontsloten via kaarten, tabellen en diagrammen.
De primaire data hebben betrekking op:
- wegverhardingen en drainagevoorzieningen;
- conditiemetingen, inclusief bijbehorende foto’s;
- uitgevoerde onderhoudsmaatregelen.
De gegevens beslaan zowel staatswegen als onverharde wegen en worden over meerdere jaren opgebouwd. Daarmee ontstaat een rijk en betrouwbaar beeld van de toestand en ontwikkeling van het wegennet.
Digitaal de weg verkennen
De impact van PMSv4 reikt verder dan alleen betere informatievoorziening voor de wegbeheerder. Ook de marktpartijen profiteren ervan.
“Ja dit heeft alles veranderd – doordat aannemers over hun eigen informatie beschikken, kunnen ze hun eigen conclusies trekken. Bij aanbestedingen kun je als het ware digitaal de weg verkennen. De voordelen zijn talrijk.”
Mats Wendel – CTO , Innovation & Sustainability, Peab Asfalt AB
Aannemers, adviseurs en andere betrokkenen hoeven niet langer te vertrouwen op fragmentarische informatie of interpretaties van derden. De data is voor iedereen beschikbaar, wat leidt tot een gelijker informatiepositie en beter onderbouwde besluitvorming, met name in aanbestedingen.
Het doel van PMSv4
Het hoofddoel van PMSv4 is het verstrekken van actuele en betrouwbare informatie over de weginfrastructuur en de conditie ervan, zowel voor interne als externe gebruikers. De data kunnen worden gebruikt voor:
- analyses in het kader van vergunningverlening;
- beoordeling van de actuele situatie van het wegennet;
- onderbouwing van beslissingen over onderhoudsmaatregelen.
Het systeem verzamelt en ontsluit gegevens uit verschillende IT-bronsystemen. Welke systemen dat zijn en hoe vaak de data wordt geactualiseerd, is volledig gedocumenteerd. Deze documentatie is beschikbaar voor gebruikers van de applicatie, wat bijdraagt aan transparantie en vertrouwen in de gegevens.
PMSv4 is toegankelijk via zowel desktop als mobiele apparaten, zoals smartphones en tablets.
Open data, maar met duidelijke spelregels
PMSv4 toont gegevens over wegen in staatseigendom. Het gaat onder meer om:
- informatie over wegverharding en drainage;
- gemeten en berekende conditiegegevens;
- een selectie van aanvullende weggerelateerde informatie.
De conditiegegevens zijn gebaseerd op weg- en constructiemetingen die in opdracht van de Zweedse Transportadministratie worden uitgevoerd. Afhankelijk van de wegcategorie vinden deze metingen jaarlijks of tweejaarlijks plaats. Uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden worden geregistreerd via de applicatie PMSbeläggning.
Tegelijkertijd is er een duidelijke disclaimer: de Zweede Transportadministratie garandeert niet de volledige nauwkeurigheid van alle gegevens. De data worden aangeboden onder de CC0-licentie (Creative Commons Zero). Kaartafbeeldingen vallen hier nadrukkelijk niet onder en zijn geen open data.
Wat zit er (bewust) niet in?
Hoewel PMSv4 veel registreert, zijn er ook bewuste keuzes gemaakt in wat niet wordt opgenomen. Zo:
- worden reparaties van gaten in het wegdek niet vastgelegd;
- is stroefheid geen gerapporteerde parameter binnen het open systeem.
Stroefheid is in Zweden een complex onderwerp, mede doordat de kennis hierover nog beperkt is. Bij rechtszaken spelen daarnaast factoren zoals bebording, waarschuwingen en de daadwerkelijke stroefheid op een specifieke dag een rol. De geregistreerde gegevens die wél worden opgenomen, moeten overigens minimaal een jaar beschikbaar blijven.
De voordelen van openbaar delen van data
Het openbaar beschikbaar stellen van deze gegevens levert duidelijke voordelen op:
- Informatiebeschikbaarheid: geen discussie meer over wie welke prestatie-informatie heeft – alles is inzichtelijk.
- Betere datakwaliteit: meer gebruikers betekent meer ogen, waardoor fouten en ontbrekende informatie sneller worden gesignaleerd en gecorrigeerd.
- Gelijke toegang tot prestatiegegevens: voor consultants, aannemers, onderaannemers, onderzoekers en andere belanghebbenden.
- Vertrouwen: transparantie draagt bij aan vertrouwen tussen opdrachtgever, markt en samenleving.
Opvallend genoeg worden er inmiddels nauwelijks nog inhoudelijke nadelen van het open delen van deze gegevens benoemd. De belangrijkste belemmeringen en ‘angsten’ zijn in de praktijk overwonnen.
Kosten, capaciteit en toenemende datavraag
De ontwikkelingskosten van PMSv4 bedroegen circa 1 miljoen euro. De huidige jaarlijkse exploitatiekosten – inclusief data-inwinning – zijn niet bekend. Zoals bij veel digitale systemen leidt de beschikbaarheid van data bovendien tot een groeiende vraag naar méér data.
Functioneel is het systeem rijk uitgerust. Gebruikers kunnen bijvoorbeeld:
- zoeken naar specifieke wegvakken met gefilterde vragen, zichtbaar op kaart en in tabelvorm (te downloaden als Excel);
- een wegvak diepgaand analyseren, inclusief locatie, foto’s om de 20 meter, aanpasbare grafieken en uitgebreide exportmogelijkheden.
“De functies zijn bijna overweldigend.”
Mats Wendel
Ondersteuning voor gebruikers
Voor wie met PMSv4 aan de slag wil, zijn er beknopte handleidingen beschikbaar via de startpagina van het systeem, ook in het Engels. Die startpagina is bovendien belangrijk om te raadplegen voor:
- nieuws over het systeem;
- bekende tekortkomingen;
- informatie over tijdelijke uitval.
Tot slot
PMSv4 laat zien dat open data en transparante informatievoorziening geen abstract ideaal hoeven te zijn, maar in de praktijk kunnen functioneren op nationale schaal. Het Zweedse voorbeeld toont wat mogelijk is wanneer visie en leiderschap worden gecombineerd met technologie. Een inspirerend referentiepunt voor iedereen die nadenkt over de toekomst van assetmanagement en infrastructuur.
Links
PMSv4 – Start
Information on state roads, the PMSv4 tool – Industry
Dutch 
English